Generalne Gubernatorstwo Polska
Generalgouvernement Polen
(okupacja niemiecka)
1940 - 1941


 

               28 września 1939 roku Niemcy i Rosjanie podzielili terytorium państwa polskiego między siebie, ustalając przebieg granicy wzdłuż linii Pisa - Narew - Bug - Wisłoka - San. Na terenach zajętych przez Niemców wprowadzona została okupacyjna administracja. Ziemie poznańskie, bydgoskie, śląskie (byłego zaboru pruskiego) oraz województwo łódzkie i część kieleckiego zostały włączone do Rzeszy jako kraje Warty i Wschodnich Prus. Z pozostałych ziem polskich zostało utworzone tzw. Generalne Gubernatorstwo, podzielone na cztery dystrykty: krakowski, radomski, lubelski i warszawski, ze stolicą w Krakowie. W czasie wojny niemiecko - radzieckiej, w sierpniu 1941 roku Generalne Gubernatorstwo zostało powiększone o dystrykt lwowski, obejmujący województwa: lwowskie, tarnopolskie i stanisławowskie. Generalnym gubernatorem został mianowany Hans Frank.
               Naczelny dowódca niemieckich wojsk lądowych feldmarszałek Walther von Brauchitsch w rozporządzeniu z dnia 11 września 1939 roku określił warunki obiegu pieniężnego w okupowanej Polsce. Pieniądz okupacyjny Niemcy wprowadzali w kilku fazach. W pierwszej wprowadzono asygnaty Kas Kredytowych Rzeszy Niemieckiej, które były w obiegu od 2 października 1939 do 8 kwietnia 1940 r. następnie generalny gubernator Hans Frank powołał 15 grudnia 1939 roku instytucję emisyjną z siedzibą w Krakowie - Bank Emisyjny w Polsce. Nałożono na Polaków obowiązek złożenia do depozytu banknotów o nominałach 100 i 500 złotych, które 31 stycznia 1940 r. przestały być prawnym środkiem płatniczym. Wprowadzono do obiegu banknoty 100 złotych emisji 1932 i 1934 r. z nadrukiem "Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete" (Generalne Gubernatorstwo dla zajętych polskich obszarów). Wszystkie polskie banknoty międzywojenne, także te z nadrukiem, przestały być środkiem płatniczym z dniem 7 maja, a niektóre z nich 20 maja 1940 roku.
               W ciągu swej działalności Bank Emisyjny w Polsce wprowadził do obiegu dwie emisje okupacyjnych złotówek. Pierwszą emisję z datą 1 marca 1940 r. w odcinkach: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych oraz drugą emisję z datą 1 sierpnia 1941 w odcinkach: 1, 2, 5, 50 i 100 złotych. Banknoty projektował Leonard Sowińki  wykorzystując przedwojenne wzory banknotów i przerabiając je na banknoty okupacyjne. Sowiński wykonał także kilka projektów, które graficznie odbiegały od banknotów międzywojennych, nie uzyskały one jednak akceptacji niemieckich władz okupacyjnych. Ze względów politycznych Niemcom zależało na utrzymaniu optycznego podobieństwa banknotów okupacyjnych z banknotami międzywojennymi, aby sugerowały charakter ciągłości państwa, jedynie banknot 500 złotowy ma grafikę całkowicie odmienną. Banknoty pierwszej emisji 1940 roku drukowano w Wiedniu. Pierwotnie druku miała dokonać państwowa drukarnia Rzeszy (Reichdruckerei) w Berlinie, lecz ze względu na dużą ilość innych zleceń nie była w stanie wykonać druku banknotów w określonym terminie. Druk zlecono drukarni wiedeńskiej. Charakter druku, wykonanie giloszy, jak i użytych czcionek do numeracji banknotów, wskazuje na drukarnię Giesecke & Devrient w Wiedniu, filię Typographisches Institut Giesecke & Devrient w Lipsku. Tego typu czcionek używała drukarnia w Lipsku i jej filia wiedeńska do numeracji wszystkich drukowanych przez siebie banknotów. Prawdopodobnie drukarnia państwowa (Staatsdruckerei) w Wiedniu jako podwykonawcę wynajęła firmę Giesecke & Devrient.
               Drugą emisję z 1 sierpnia 1941 r. drukowano już w Generalnej Guberni - niskie nominały w Zakładach Graficznych Banku Emisyjnego w Krakowie, wyższe w drukarni Staatsdruckerei und Munze (zmieniono nazwę PWPW S. A.) w Warszawie, a po zniszczeniu drukarni w czasie powstania warszawskiego druk przeniesiono do Krakowa. Serie końcowe 10 zł z 1940 r. (Ser. L., Ser. M., Ser. N.) drukowano w Wiedniu. Banknoty okupacyjne pospolicie nazywano "młynarkami" od nazwiska prezydenta Banku Emisyjnego, Feliksa Młynarskiego, którego podpis widnieje na banknotach.

 


BACK