Polska pod okupacją niemiecką
1939 - 1945


 

                1 września 1939 roku Polska została zaatakowana przez wojska niemieckie. Pomimo silnego oporu, wojsko polskie uległo przewadze armii niemieckiej. 17 września wkroczyły wojska sowieckie, zajmując wschodnie ziemie Polski. Rząd polski nie podpisał kapitulacji, udał się na emigrację via Romunia, gdzie został internowany. Wraz z polskim rządem ewakuował się Bank Polski, oraz inne instytucje państwowe. Pierwszą siedzibą rządu i Banku Polskiego na emigracji był Paryż. Już w Paryżu ukonstytuował się nowy rząd Rzeczypospolitej na emigracji, a po klęsce Francji w połowie roku 1940 rząd i Bank Polski ponownie się ewakuował tym razem do Anglii. W ten sposób utrzymał ciągłość władzy państwowej, gdy kraj znalazł się pod okupacją Niemiec i ZSRR.
               Bank Polski już w 1939 roku w Paryżu podjął przygotowania do emisji nowych banknotów powojennych. Nikt jeszcze wtedy nie przypuszczał, że wojna potrwa tak długo. W celu zachowania ciągłości Banku Polskiego, banknoty były antydatowane, a jako datę emisji podano Warszawa dnia 15 sierpnia 1939 r. Projekty zlecono takim artystom francuskim jak: Edmond Dulac, Edouard Meronti i Clement Serveau, z zaleceniem, aby na banknotach znalazły się krajobrazy polskie, a postacie które będę na nich umieszczone, były w polskich strojach ludowych. Artyści francuscy, aby sprostać zamówieniu w utrzymaniu charakteru "polskości" banknotów, przy ich opracowywaniu korzystali z Glogerowskiej Encyklopedii i albumu Cuda Polski. Jednak nie wszystkie banknoty spełniły oczekiwania zamawiających, np.: postać na banknocie stuzłotowym przypomina raczej piwosza bawarskiego niż Mazura, a godło Rzeczypospolitej o zmienionym rysunku (50, 100 i 500 zł) zostało potraktowane jako dodatkowa grafika banknotów.
               Banknoty wydrukowano w Anglii. Nominały 1, 2 i 5 zł pochodziły z firmy Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd., New Malden, w hrabstwie Surrey. Większe nominały 10, 20, 50, 100 i 500 zł powstały w firmie Thomas De La Rue & Co. Ltd., Londyn. Ryty banknotów wykonał przedwojenny rytownik PWPW S. A. Włodzimierz Vacek. Nad całością druku czuwał przedwojenny dyrektor techniczny PWPW S. A. Karol Chybiński. Emisję banknotów emigracyjnych uzupełniono nominałami 20 i 50 złotych z datą emisji 20 sierpnia 1939 r. wydrukowanymi w firmie American Bank Note Company w Stanach Zjednoczonych. Banknoty te posiadały zabezpieczenia przed ich fałszowaniem w postaci fosforyzujących konfetti, które po raz pierwszy zastosowano w polskich banknotach. Wszystkich pieniędzy papierowych wydrukowano na łączną kwotę ponad 7 miliardów złotych.
               W 1947 roku gotowe banknoty przywieziono do Polski. Ze względu na niewłaściwą ówcześnie nazwę banku i niewłaściwe podpisy nie weszły one jednak do obiegu. Rozważano możliwość wykonania uaktualniających nadruków, lecz władze PRL nie zgodziły się na taką zmianę, tłumacząc to wysokimi kosztami tej operacji. Ostatecznie prawie cały nakład poszedł na przemiał w 1951 roku. Przemiału dokonała papiernia w Miłkowie koło Karpacza. Dla celów archiwalnych i kolekcjonerskich pozostawiono jedynie po 1000 sztuk banknotów obiegowych i 1000 sztuk wzorów.

 


BACK