Baltona...


 

                Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego "Baltona" zostało założone w 1946r. jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W 1949r. na wniosek Ministra Żeglugi przekształcono Baltonę w przedsiębiorstwo państwowe pod tą samą nazwą. Baltona została podporządkowana Ministerstwu Handlu Zagranicznego. Początkowo głównym celem przedsiębiorstwa było zaopatrywanie polskich statków i placówek dyplomatycznych w towary żywnościowe i przemysłowe. Pod koniec lat pięćdziesiątych przedsiębiorstwo rozszerzyło swoją działalność handlową, otwierając sklepy na przejściach granicznych oraz na Wybrzeżu, pod nazwą Baltona.
                   Otwieranie sklepów na Wybrzeżu ściśle było powiązane z marynarzami i rybakami, którzy otrzymywali dodatek dewizowy w ramach wynagrodzenia. Przeważnie dodatek ten był wydatkowany w sklepach portowych za granicą. Dewizy nie pobrane z kasy statku po przypłynięciu do kraju mogły być wypłacane tylko w złotówkach, ponieważ obrót dewizami w kraju był zabroniony. Niekorzystne przeliczanie dewiz na złotówki zniechęcało marynarzy i rybaków do ich oszczędzania, więc przed przypłynięciem do kraju wydawali je w sklepach portowych kupując różne towary, często mało przydatne. Aby zapobiec temu niekorzystnemu zjawisku i zatrzymać obcą walutę w kraju, wprowadzono zastępcze środki płatnicze - bony. Bony opiewały na centy i dolary amerykańskie, Odtąd dodatki dewizowe marynarzy i rybaków wypłacane były w bonach dolarowych, którymi obrót w kraju był dozwolony. Tym samym działalność Baltony została rozszerzona  o obsługę handlową marynarzy i rybaków posiadających bony. Mogli oni je realizować tylko w sklepach Baltony kupując deficytowe towary krajowe i zagraniczne trudno dostępne dla zwykłego obywatela. Oprócz bonów potrzebny był jeszcze dokument uprawniający do zakupów.
                    Prawdopodobnie istniały pierwsze emisje bonów marynarskich z lat 1960 i 1965, jak wynika z opowieści byłych marynarzy, lecz obecnie są one niezwykle trudne do znalezienia. Znana jest jedynie emisja bonów z datą 1 lipca 1973r., której zwłaszcza wysokie nominały są trudno dostępne. Emisja tych bonów składa się z 11 nominałów od 1 do 50 centów i od 1 do 20 dolarów. Zostały zaprojektowane przez artystę grafika Barbarę Kowalską, gilosze wykonał Jerzy Kamiński. Bony drukowała Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych w Warszawie.
                    Bony tej emisji charakteryzują się ujednoliconą szatą graficzną i formatem. Jednakowy mniejszy format 110 x 55 mm dla nominałów centowych  i większy 110 x 70 mm dla bonów dolarowych. Każdy bon ma na awersie logo firmy - oplecioną liną okrętową kotwicę, która została zwieńczona czapką Merkurego. Na rewersie w poddruku znajduje się giloszowy rysunek "wilka morskiego", marynarza kroczącego w przyszłość, uśmiechniętego z fajką i wielkimi zakupami dokonanymi w Baltonie. Na bonach centowych sylwetka ta umieszczona jest z prawej strony, a dolarowych pośrodku. Taka sama sylwetka umieszczana była na reklamach Baltony.
                    Z dniem 1 stycznia 1991r. marynarskie bony towarowe przestały być środkiem płatniczym. Bony niezrealizowane do 31 grudnia 1990r. przez ich posiadaczy, były przedstawione do rozliczenia przedsiębiorstwu armatorskiemu, które je wydało. Bank Polski S.A. został upoważniony do zniszczenia ich zapasu. W sytuacji niedoborów rynkowych, towary proponowane przez sklepy Baltony były bardzo atrakcyjne i poszukiwane, dlatego mała liczba marynarskich bonów towarowych została zatrzymana przez ich posiadaczy. Obecnie bony te są wielką rzadkością.
                    W okresie reformacji gospodarki socjalistycznej Baltona była na krawędzi bankructwa. Wydawało się, że ten dawny monopolista podzieli los Peweksu i przestanie istnieć. Jednak prywatyzacja przyniosła skutek, Baltona funkcjonuje do dziś, rozwija się i przynosi zyski. Nowy zarząd postanowił rozwinąć działalność handlową na lotniskach. Ponieważ operator lotnisk PPL był udziałowcem w Baltonie, firma nie miała problemów z ulokowaniem swoich sklepów na międzynarodowych portach lotniczych w Polsce. Dziś przychody tylko z tej działalności stanowią 63% wszystkich obrotów przedsiębiorstwa.

 


BACK