Gdańsk


 

                 Miasto nad zatoką gdańską, przy ujściu Martwej Wisły, 489,5 tys. mieszkańców (2000). Największe miasto w północnej Polsce. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy zespół miejski - Trójmiasto. Dzielnice historyczne: Stare Miasto i Główne Miasto - znajdują się w odległości około 5 km od morza, nad Mołtawą i kanałem Raduni. Administracyjnie Gdańsk dzieli się na trzy dzielnice: Portową, Śródmieście i Wrzeszcz. Port Gdański zajmuje ujściowy odcinek Martwej Wisły i Kanał Kaszubski.
               Początki Gdańska wiążą się z opanowaniem ujścia Wisły przez Mieszka I. Ośrodek rybołówstwa, rzemiosła i handlu morskiego. W X - XI w. ośrodek niezależnego Księstwa Gdańskiego, w XII w. a następnie w końcu XIII w. podporządkowany Polsce. Prawa miejskie Gdańsk nabył w 1326 (lubeckie) i 1343 (chełmińskie), był członkiem Hanzy. 1308 - 1454 w rękach Zakonu Krzyżackiego, od 1440 członek Związku Pruskiego. W wojnie trzynastoletniej (1454 - 1466) jeden z głównych ośrodków walki z Zakonem, przyłączony wówczas do Polski przeżywał wielki rozkwit gospodarczy i kulturowy. W 1793 roku włączony do Prus, 1807 - 1815 wolne miasto zależne od Francji. 1920 - 1939 na mocy traktatu wersalskiego, który wszedł w życie 10 stycznia 1920 r. - Wolne Miasto Gdańsk, Polsce przyznano uprawnienia: włączenie do polskiego obszaru celnego, prowadzenie spraw zagranicznych i ochronę interesów obywateli Wolnego Miasta Gdańska za granicą, komunikację kolejową, pocztową, wojskową składnicę przeładunkową na Westerplatte oraz częściowo zarząd portu.
               Wybuch II wojny światowej 1 września 1939 roku położył kres istnienia Wolnego Miasta Gdańska. Gdańsk został wyzwolony 30 marca 1945 r. Zniszczenia wojenne sięgały ogólnie 50%, a zabytkowego śródmieścia nawet 80%. Po wojnie został w dużej mierze odbudowany i obecnie jest jednym z największych zespołów zabytkowych w północnej Polsce.

    tekst skopiowano nieodpłatnie z Katalogu polskich pieniędzy papierowych od 1794 za zgodą autora Czesława Miłczaka


BACK