Generalne Gubernatorstwo Warszawskie
(okupacja niemiecka ziem Królestwa Polskiego)
1915 - 1918


 

               Zabójstwo następcy tronu Austro-Węgier arcyksięcia Ferdynanda 28 kwietnia 1914 r. w Sarajewie, było iskrą zapalną wybuchu pierwszej wojny światowej. Austro-Węgry wypowiedziały Serbii wojnę. Niemcy 1 sierpnia wypowiedziały wojnę Rosji, popierającej Serbię, a 3 sierpnia Francji, która była związana sojuszem wojskowym z Rosją. Wojska niemieckie wkroczyły do Belgii, łamiąc jej neutralność, dlatego Wielka Brytania 4 sierpnia wypowiedziała wojnę Niemcom, 6 sierpnia w stanie wojny znalazły się Austro-Węgry i Rosja. W ciągu zaledwie tygodnia cała Europa objęta została wojną.
               Wojna między Rosją a złączonymi sojuszem Austro-Węgrami i Niemcami toczyła się na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, co oznaczało konieczność pozyskania, a w każdym razie zneutralizowania Polaków. Temu służyć miały odezwy skierowane do Polaków przez walczące strony, zawierały one piękne słowa, za którymi kryły się nikłe treści. Ziemie polskie traktowane były wyłącznie jako przedmiot rywalizacji i bezwzględnej eksploatacji.
              W drugiej połowie 1915 roku wojska carskiej Rosji pod naporem armii wojsk centralnych - Austro-Węgier i Niemiec - wycofały się z Królestwa Polskiego. Miejsce ich zajęły wojska niemieckie i austro-węgierskie. Na północno wschodnich i wschodnich terenach polskich, zajętych przez wojska niemieckie, Rzesza Niemiecka wprowadziła do obiegu własne okupacyjne środki pieniężne, emitowane przez specjalnie w tym  celu powołane instytucje:  Darlehnskasse Ost, Posen 1916 i Darlehnskasse Ost, Kowno 1918.
               Na okupowanych terenach części ziem Królestwa Polskiego, Niemcy utworzyli odrębną jednostkę administracyjno polityczną, tzw. Generalne Gubernatorstwo Warszawskie. W grudniu 1916 r. Zarząd Generał-Gubernatorstwa powołał do życia instytucję bankowo - emisyjną pod nazwą Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa, która była upoważniona do emitowania nowej waluty - marek polskich. Banknoty te wprowadzono do obiegu 26 kwietnia 1917 r. Umieszczono na nich napis: Rzesza Niemiecka przyjmuje odpowiedzialność za spłatę Biletów Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej w Markach Niemieckich po cenie nominalnej. Wyemitowano dwie serie banknotów różniących się nazwą emitenta, klauzulą prawną i pisownią Gubernatorstwa "... jenerał-gubernatorstwa..." poprawiono na "...Generał-Gubernatorstwa". Banknoty drukowano w państwowej wytwórni berlińskiej  Banku II Rzeszy Niemieckiej oraz w drukarni prywatnej Giesecke & Devrient w Lipsku.
               Zarząd Generał-Gubernatorstwa korzystał również z prawa emisji zdawkowej monety metalowej, także z poręką Banku Rzeszy, do wysokości 20 milionów marek polskich. Monety te nazwano fenigami Królestwa Polskiego. Polski język na banknotach i monetach, a zwłaszcza motyw heraldyczny na banknotach - piękny polski orzeł adaptowany z renesansowego wzoru, miały spełniać funkcję propagandową służącą celom politycznym Niemiec.
               Rozporządzenie Generał-Gubernatora Warszawskiego z dnia 14 kwietnia 1917 r. czyniło markę polską (także równą z nią markę niemiecką) jedynym środkiem płatniczym w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim. Wszelkie transakcje opiewające na walutę rosyjską zostały zakazane pod groźbą kar. Wszelkie zobowiązania rublowe przeliczano według kursu 100 rubli = 216 mkp. Tym samym nastąpiło oderwanie Królestwa Polskiego od rosyjskiego systemu pieniężnego. Powstałe w listopadzie 1918 r. państwo polskie utrzymało charakter prawnego środka płatniczego banknotów Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego do 30 listopada 1923 roku.

 


BACK