Getto w Łodzi
1940 - 1944


 

                 W krajach okupowanych Niemcy przystąpili do segregacji ludności żydowskiej i zakładania gett. Władze niemieckie przymusowo przesiedlały ludność żydowską do wydzielonej i ogrodzonej części miasta. Największe getta w Polsce w okresie okupacji niemieckiej były w Warszawie (500 tys. osób) i w Łodzi (300 tys.). Ogromne zagęszczenie, zły stan sanitarny, niedostatek żywności i choroby epidemiczne dziesiątkowały ludność żydowską. Z gett masowo wywożono Żydów do obozów śmierci (Treblinka, Oświęcim). Getta stanowiły etap przejściowy w rozpoczętej akcji zagłady Żydów zamieszkałych w Niemczech i krajach okupowanych.
               Na terenie miasta Łodzi wcielonego do Rzeszy w 1939 roku władze niemieckie utworzyły wiele obozów i więzień oraz getto dla ludności żydowskiej. Getto posiadało własny zarząd - Judenrat, na którego czele stał Mordechaj Chajm Rumkowski jako "starszy Żydów" (Aelteste der Juden). Rumkowski stworzył administrację getta, policję, szkoły, pocztę, usługi rzemieślnicze i własne pieniądze. Zorganizowane było podobnie jak getto w Teresinie (Czechy). Pieniądze dla getta zaprojektowali łódzcy graficy Ignacy Gutman i Pinkus Szwarc. Po zatwierdzeniu projektów przez niemiecki zarząd getta, Szwarc niezwłocznie przystąpił do wykonania giloszy i przygotowania do druku w drukarni S. Manitiusa. Zaprojektował także monety o nominałach 5  i 10 marek. Getta w Warszawie i Białymstoku starały się również o zezwolenie na emisję własnych pieniędzy, lecz nie otrzymały na to zgody władz niemieckich.
               Pieniądze getta łódzkiego wydrukowano jako tzw. pokwitowania markowe (Quittung uber), potocznie nazywanymi przez ludność żydowską "chaimkami" lub "rumkami", od nazwiska szefa starszyzny, którego podpis umieszczony był na tych banknotach. Pieniądze weszły do obiegu 9 lipca 1940r. i od tego dnia wolno było posługiwać się w getcie tylko tymi "pokwitowaniami", za posiadanie innej waluty groziła śmierć. Tak drastyczne sankcje zmuszały Żydów do wymieniania dobrej waluty na pieniądze getta, tym samym dostarczając Niemcom poważnych sum w dewizach i walucie niemieckiej.
              Getto zlikwidowano w sierpniu 1944r. Mordechaj Rumkowski oraz projektanci pieniędzy Ignacy Gutman i Pinkus Szwarc zostali wywiezieni do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, gdzie zgineli.

 


BACK