Rzeczpospolita Polska od 1990 roku

Dokonano zmiany nazwy państwa Ustawą sejmową PRL z dnia 29 grudnia 1989 roku
o zmianie Konstytucji PRL Dziennik Ustaw PRL Nr 75, poz. 444


              Gospodarka socjalistyczna PRL okazała się niewydajna, a jej nieefektywny system ekonomiczny co pewien czas doprowadzał do stagnacji, załamań i niezadowolenia społecznego - lata 1956, 1070, 1976. Strajki robotnicze brutalnie tłumiono, byli zabici i ranni. Latem 1980 roku strajki ogarnęły całą Polskę. Powstał wielomilionowy ruch społeczny pod nazwą Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność". Siły rządzące wprowadzając stan wojenny 13 grudnia 1981 roku rozbiły ten ruch, lecz nie udało się opanować kryzysu. Także próby przezwyciężenia oporu społecznego nie powiodły się. Sytuacja gospodarcza zmusiła władze partyjne do rozmów z opozycją. Rozmowy odbyły się przy "Okrągłym Stole". Zgodzono się na częściowo wolne wybory, które odbyły się 4 czerwca 1989 roku. Wybory te przyniosły klęskę stronie rządowej. Jesienią tego roku powstał niekomunistyczny rząd, pierwszy w Europie Wschodniej. Przeprowadzona reforma systemu ekonomicznego stworzyła podwaliny szybkiego przejścia do gospodarki rynkowej. Rozpoczął się nowy okres w dziejach Polski, nazwany przez historyków Trzecią Rzeczpospolitą Polską.
               Zmiany ustrojowe i zmiana nazwy państwa z PRL na Rzeczpospolita Polska nie znalazły jeszcze odzwierciedlenia w emisjach banknotów. Banknot o nominale 100 000 złotych z portretem Stanisława Moniuszki wprowadzony do obiegu 26 lutego 1990 roku w Rzeczypospolitej Polskiej posiada jeszcze wszystkie cechy banknotu PRL - napisy, znak wodny, orzeł bez korony. Także następne banknoty emisji do 1992 roku co prawda posiadają już napisy "Rzeczpospolita Polska" i orła w koronie, lecz znak wodny jest jeszcze godłem PRL. Dopiero banknoty od nominału 50 000 złotych z 16 listopada 1993 roku sąw pełni banknotami Rzeczypospolitej. Wykonany na nowo znak wodny według projektu Zygmunta K. Jagodzińskiego, pracownika PWPW S.A., przedstawia stylizowaną głowę orła w koronie, a pod nią litery RP. Banknoty emisji 1993 roku mają identyczne zasadnicze elementy graficzne i wizerunki postaci jak banknoty z lat 1989 - 1992, lecz różnią się kolorystyką oraz nowoczesnym zabezpieczeniem przed fałszowaniem. Wprowadzono po raz pierwszy nitkę zabezpieczającą z napisem NBP, mikrodruki offsetowe, włókna świecące (broki) i farbę zmienną optycznie (2 mln. zł).
               Załamanie się dawnego systemu oraz trudności z nową transformacją gospodarczą spowodowały narastającą inflację. W obiegu znalazła się rekordowa ilość banknotów, ba aż 16 nominałów. Zdecydowano się na denominację złotego
, która miała nastąpić w 1992 roku. Zlecono druk 9 nominałów banknotów wg projektu artysty grafika Waldemara Andrzejewskiego niemieckiej firmie Giesecke & Devrient GmbH w Monachium. Po wykonaniu całego zamówienia banknoty przewieziono do kraju, jednak nie weszły do obiegu z kilku powodów. Pierwszym i najważniejszym powodem była nieustabilizowana sytuacja gospodarcza i niewygaszona jeszcze inflacja, a drugim - banknoty zostały słabo zabezpieczone przed fałszowaniem oraz zawierały podstawowe błędy, np: brak było napisu "Rzeczpospolita Polska"
               Denominacja złotego została wprowadzona Ustawą sejmową z 7 lipca 1994 roku. Nowe banknoty poświęcono władcom polskim. Projektantem tych banknotów, tak jak i poprzednich obiegowych od 1974 roku jest artysta grafik Andrzej Heidrich. Format banknotów oparty jest na klasycznym podziale prostokąta - bok dłuższy jest dwukrotnością boku krótszego, a ich zróżnicowane wymiary wzrastają proporcjonalnie z każdym nominałem o 6 mm - bok dłuższy i o 3 mm bok krótszy. Banknoty pięciu nominałów od 10 do 200 złotych wykonano najnowszymi technikami druku w angielskiej firmie Thomas De La Rue w Londynie.
               Denominacja nastąpiła 1 stycznia 1995 roku. Złoty został zdenominowany w relacji 10 000 starych złotych za 1 złoty nowy, bez ujemnych skutków finansowych dla ludności. Od 1 stycznia 1997 roku stare banknoty, które były w obiegu równolegle z nowymi, przestały być prawnym środkiem płatniczym. W bankach można je wymieniać na nowe złote do 2010 roku.

 ilustracje i tekst skopiowano nieodpłatnie z Katalogu polskich pieniędzy papierowych od 1794 za zgodą autora Czesława Miłczaka


BACK