Polska po drugiej wojnie światowej (PRL)
1944 - 1989

Nazwa państwa RZECZPOSPOLITA POLSKA istniała do dnia 22 lipca 1952 roku. W tym dniu uchwalona została
została przez Sejm Ustawodawczy Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Sankcjonowała ona
prawnie dokonane przemiany ustrojowe i określiła nowy charakter państwa


 

Konferencja przywódców 3 mocarstw w Poczdamie od 17 lipca do 1 sierpnia 1945 r. usankcjonowała jałtański podział
Europy. W obecnych granicach powierzchnia państwa polskiego wynosi 312 677 km2.

              Na terenach wschodnich województw wyzwolonych od okupanta niemieckiego, Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) dekretem z dnia 24 sierpnia 1944 r. wprowadził do obiegu pierwsze bilety skarbowe Centralnej Kasy Skarbowej z nazwą nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego. Banknoty z oznaczeniem roku 1944 weszły do obiegu jako prawny środek płatniczy 27 sierpnia tego roku. Były one zaprojektowane przez artystów grafików sowieckich i wydrukowane przez moskiewską drukarnię GONZAK. Banknoty te były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną: przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem. Jedynie banknot 50-groszowy nie posiadał całej klauzuli.
               W miarę wyzwalania dalszych obszarów Polski zwiększało się zapotrzebowanie na nowe banknoty. Druku dalszej partii emisji 1944 roku dokonywano już w kraju, początkowo w Krakowie, następnie w Łodzi. Klisze, farby i papier banknotowy sprowadzono z moskiewskiej drukarni. Poprawiono błąd językowy w napisie klauzuli prawnej na: przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowe, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem. Dlatego banknoty emisji 1944 r. tworzą dwie serie katalogowe, pierwsza z napisem obowiązkowym, druga z napisem prawidłowym obowiązkowe. Grafika banknotów jest taka sama.
               6 stycznia 1945 roku ukazał się dekret PKWN o deponowaniu i wymianie banknotów byłego Banku Emisyjnego w Polsce. Wymieniano jedynie 500 złotych na osobę. Na mocy tego dekretu z dniem 10 stycznia 1945 roku pieniądze te przestały być środkiem płatniczym na obszarze państwa polskiego.
               Zgodnie z dekretem PKWN z dnia 15 stycznia 1945 roku funkcję Centralnej Kasy Skarbowej przejął Narodowy Bank Polski. Pierwszym banknotem NBP było 1 000 złotych emisji 1945 r., wydrukowano techniką litograficzną w PWPW  w Łodzi. Do jego druku użyto po raz pierwszy po wojnie papieru banknotowego krajowej produkcji z Zakładów Papierniczych w Kluczach koło Olkusza.
               Banknoty przywiezione z ZSRR, oraz ich późniejsza krajowa produkcja okazały się łatwe do podrobienia, toteż NBP wprowadzał nowe wzory banknotów zaprojektowane przez artystów grafików projektantów przedwojennych banknotów Ryszarda Kleszewskiego (szefa działu banknotowego PWPW w Łodzi) i profesora Wacława Borowskiego. Wszystkie banknoty z datą 1946 - 47 o wyższej wartości niż 50 złotych musiały zawierać motywy socrealistyczne o tematyce robotniczo - chłopskiej, także z roku 1948 projektowane przez prof. W. Borowskiego zaopatrzone były w postacie z życia wzięte, zgodnie z zasadą socrealizmu w sztuce, np.: modelem do postaci robotnika na stuzłotówce była fotografia Bronisława Tomaszewskiego - kierowcy oddziału PWPW w Łodzi.
               Ustawą z 28 października 1950 r. przeprowadzono zmianę systemu pieniężnego z dniem 30 października tego roku. Wprowadzono do obiegu banknoty z datą 1 lipca 1948 r., które były przygotowywane w wielkiej tajemnicy, czekano tylko na odpowiedni moment. Banknoty o nominałach 10, 20, 50, 100 i 500 zł drukowano za granicą, a nominały 2 i 5 złotych drukowano w PWPW w Łodzi jako niby uzupełnienie niższych nominałów będących w obiegu. Wymiany dokonano z soboty na niedzielę. Dotychczasowe banknoty 1944 - 1947 wymieniano na nową emisję z datą 1 lipca 1948 roku w relacji 100 zł starych za 1 zł nowy. Posiadacze kont banknowych otrzymali 3 złote nowe za 100 zł starych. Wszystkie ceny przeliczano po kursie 100:3. Wprowadzono też bilon. " Reformę" przeprowadzono pod hasłem walki ze spekulantem i kułakiem. Wyjątkowy fiskalizm "niepodległego" państwa spowodował na długie lata brak zaufania ludności do rodzimej waluty i ciągłą obawę przed wymianą pieniędzy.
               Od 1975 roku NBP zaczął wprowadzać nowe wzory banknotów z tzw. serii " Wielcy Polacy". Gospodarce socjalistycznej działo się coraz gorzej, narastała inflacja. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. inflacja przybierała na sile. Pojawiały się banknoty z coraz wyższymi nominałami, ostatnim banknotem PRL było prowizoryczne 200 000 złotych z datą 12 grudnia 1989 r. Uwarunkowania ekonomiczne i społeczne doprowadziły między innymi do zmiany nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska co nastąpiło 29 grudnia 1989 roku. (Ustawa Sejmu PRL z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL - Dz. U. PRL Nr 75, poz. 444). 

 ilustracje i tekst skopiowano nieodpłatnie z Katalogu polskich pieniędzy papierowych od 1794 za zgodą autora Czesława Miłczaka


BACK