Rzeczpospolita Polska
1918 - 1939


 

                 W zakończonej wojnie światowej w 1918 roku klęskę poniosły trzy mocarstwa zaborcze. Niemcy i Austrię pokonali alianci, a Rosję zniszczyła rewolucja społeczna. Zaistniałe warunki sprzyjały powstaniu niepodległego państwa polskiego. Trzeba było jeszcze kilku lat na wykształcenie ustroju politycznego i wytyczenia granic. Zrywy ludności polskiej - powstaniu w Wielkopolsce i na Górnym Śląsku, zabiegi dyplomatyczne, plebiscyty oraz zwycięska wojna z Rosją bolszewicką pozwoliły ostatecznie ustalić granice państwa polskiego (ostateczna powierzchnia państwa w 1938 roku wynosiła 388 634 km2). Naczelnikiem państwa został Józef Piłsudski. Przeprowadzono wybory do Sejmu. W marcu 1921 r. Sejm uchwalił konstytucję nadającą Polsce ustrój parlamentarny. W tym okresie Polska pod względem obszaru i zaludnienia zajmowała 6 miejsce w Europie.
                    Bardzo trudne były pierwsze lata powstałego w listopadzie 1918 r.  państwa polskiego. Długie 123 lata zaborów wyrwały silne piętno na rozwoju każdej dzielnicy. Na obszarze każdego zaboru obowiązywały inne przepisy prawne, systemy podatkowe, celne, pieniężne, itd. Każdy z dawnych zaborców miał odmienny system organizacji aparatu gospodarczego i bankowego, różne było także tempo rozwoju poszczególnych dzielnic. Rząd polski podjął ogromny wysiłek w odbudowie kraju ze zniszczeń wojennych, wyżywienia ludności, uruchomienia gospodarki, aparatu władzy i zorganizowania siły zbrojnej. W tych warunkach sytuacja skarbu powstałego państwa była niezwykle trudna.
                    Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa - wojenny twór - została przejęta z konieczności 11 listopada 1918 r. przez władze polskie i traktowana była jako instytucja przejściowa. Państwo polskie utrzymało charakter banknotów Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego prawnego środka płatniczego do 30 listopada 1923 r. PKKP, która przeszła pod zarząd polski, emitowała własną walutę w markach polskich, ale już z państwowym poręczeniem jej wymiany na przyszłą polską walutę.
                    Postanowienie o zastąpieniu marki polskiej nową walutą - złotym zapadło Uchwałą Sejmową 28 lutego 1919 roku. Z datą tą została wydrukowana seria banknotów w walucie złotowej. Banknoty wydrukowano w drukarniach zagranicznych. Na banknotach uwidoczniono Bank Polski jako emitenta, który w 1919 r. jeszcze nie istniał, a podpisy na banknotach pochodzą od dyrekcji PKKP. Reformę musiano jednak odłożyć aż o pięć lat ze względu na olbrzymi deficyt budżetowy i lawinową inflację.
                    Inflacja lat dwudziestych nie ominęła nowo powstałego państwa polskiego. Pod koniec 1923 roku inflacja przerodziła się w hiperinflację, osiągając szczyt na początku 1924 roku. Marka polska przestała być miernikiem wartości - za dolara USA płacono 10 250 000 mkp. Reforma walutowa stała się koniecznością i nastąpiła 28 kwietnia 1924r. Dzień ten był dniem likwidacji PKKP i otwarcia Banku Polskiego jako instytucji emisyjnej. Również w tym dniu zapoczątkowano wymiany marki polskiej na nową walutę - złotego, w relacji 1 zł za 1 800 000 mkp.
                    Z braku bilonu monetarnego Skarb Państwa został upoważniony do emisji biletów zdawkowych, zwanych również biletami skarbowymi lub państwowymi. Bilety te, są rodzajem pieniędzy papierowych emitowanych bezpośrednio przez Skarb Państwa, a nie przez bank emisyjny. Zastępowały przejściowo drobne monety, których brak był odczuwalny na rynku. Bilety stopniowo wymieniano na monety lub banknoty, a po nasyceniu rynku monetą bilonową ostateczną ich wymianę zakończono 30 czerwca 1932 r. Ostatnią emisją biletu zdawkowego tzw. państwowego był 1 złoty z 1 października 1938 r., który pojawił się przed II wojną światową, na wypadek wymiany bilonu.

   ilustracje i tekst skopiowano nieodpłatnie z Katalogu polskich pieniędzy papierowych od 1794 za zgodą autora Czesława Miłczaka


BACK